Wiciokrzewy to rośliny, które potrafią całkowicie odmienić charakter każdego ogrodu. Ich wiotkie pędy oplatające pergole, intensywny zapach wieczornych kwiatów i bogactwo odmian sprawiają, że należą do roślin chętnie uprawianych przez ogrodników na całym świecie. W polskich warunkach klimatycznych sprawdzają się znakomicie – od klasycznych gatunków europejskich po egzotyczne odmiany azjatyckie.
W tym obszernym przewodniku poznasz najważniejsze gatunki i odmiany wiciokrzewów, dowiesz się, jak je prawidłowo sadzić i pielęgnować, a także odkryjesz ich różnorodne zastosowania w ogrodzie. Niezależnie od tego, czy planujesz obsadzenie pergoli, utworzenie zielonej ściany przy ogrodzeniu, czy szukasz pachnącego akcentu przy tarasie – znajdziesz tu praktyczne wskazówki dopasowane do Twojego ogrodu.
Rodzaj wiciokrzew (Lonicera) z rodziny przewiertniowatych obejmuje około 180 gatunków pnączy i krzewów występujących naturalnie na całej półkuli północnej – od lasów europejskich, przez stepy azjatyckie, aż po góry Ameryki Północnej. Ta imponująca różnorodność geograficzna przekłada się na bogactwo form, kolorów i wymagań uprawowych poszczególnych gatunków.
Wśród wiciokrzewów wyróżniamy dwa zasadniczo odmienne typy wzrostu:
To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie przy planowaniu nasadzeń. Pnącza wymagają stabilnych konstrukcji wspierających, podczas gdy suchodrzewy doskonale sprawdzają się jako rośliny soliterowe lub elementy żywopłotów.
Wszystkie wiciokrzewy łączy kilka wspólnych cech botanicznych:
Cecha | Opis |
|---|---|
Liście | Naprzeciwległe, często zrośnięte u nasady (szczególnie u L. caprifolium) |
Pędy | Wiotkie, owijające się u pnączy; młode pędy często lekko czerwonawe i owłosione |
Kwiaty | Rurkowate, dwuwargowe, zebrane w kątach liści lub na końcach pędów |
Owoce | Barwne jagody dojrzewające od lata do jesieni |
Szczególnie interesujące są kwiaty wiciokrzewów – ich rurkowata budowa sprawia, że stanowią doskonałe źródło nektaru dla motyli, pszczół i trzmieli. W Ameryce Północnej kolibry są wręcz uzależnione od nektaru wiciokrzewów.
Jeśli planujesz rabaty kwitnące jesienią, koniecznie sprawdź poradnik o astrach (Aster) – odmianach, uprawie i pielęgnacji.
Na stanowiska słoneczne i „dla zapylaczy” przyda Ci się też artykuł o jeżówce – uprawie, odmianach i zastosowaniach w ogrodzie.
Do nasadzeń przy tarasie lub jako łatwy, kwitnący krzew wybierz krzewuszkę – odmiany, sadzenie i pielęgnację w ogrodzie.
A jeśli zależy Ci na szybkim efekcie „zielonej ściany” i egzotycznym wyglądzie, zobacz bambus – kompletny przewodnik po uprawie bambusów w ogrodzie oraz wskazówki na temat bambusa w donicach – jak sadzić i jak pielęgnować.
Pod względem zachowania liści w sezonie zimowym wiciokrzewy dzielą się na trzy grupy:
Przy planowaniu całorocznej osłony w ogrodzie warto uwzględnić te różnice. Zimozielone pnącze zapewni efekt dekoracyjny przez dwanaście miesięcy, podczas gdy formy zrzucające liście zachwycą jesiennymi barwami liści i kolorowymi owocami.
Jednym z największych atutów wiciokrzewów jest ich zapach. Wiele gatunków, zwłaszcza wiciokrzew pomorski i wiciokrzew heckrotta, wydziela najintensywniejszą woń wieczorem i nocą, przyciągając nocne motyle i inne zapylacze. Ten naturalny rytm sprawia, że wiciokrzewy idealnie nadają do obsadzenia miejsc wypoczynkowych, gdzie wieczorami można cieszyć się ich aromatem.
Czerwone owoce i jagody w innych kolorach stanowią ważny pokarm dla ptaków jesienią i zimą. Należy jednak pamiętać, że poza kilkoma wyjątkami (jak suchodrzew jadalny) owoce wiciokrzewów nie powinny być spożywane przez ludzi.
Dobór odpowiedniej odmiany wiciokrzewu zależy od funkcji, jaką ma pełnić w Twoim ogrodzie. Szukasz szybko rosnącej osłony? Intensywnego zapachu przy altanie? A może zimozielonego pnącza na całoroczną zieleń? Każda z tych potrzeb wskazuje na inne gatunki i odmiany.
Poniżej przedstawiam sprawdzone gatunki i ciekawe odmiany, często wybierane przez klientów Zielonej Pary do ogrodów w całej Polsce. W naszym sklepie dostępne są głównie sadzonki w pojemnikach (np. C2-C3), które można sadzić przez większą część sezonu wegetacyjnego – od wczesnej wiosny do późnej jesieni.
Wiciokrzew pomorski to klasyka polskich ogrodów – jedno z najbardziej aromatycznych pnączy, doskonale przystosowane do naszego klimatu. Gatunek lonicera periclymenum występuje naturalnie w lasach Europy Zachodniej i jest jednym z najbardziej mrozoodpornych przedstawicieli rodzaju.
Podstawowe parametry:
Popularne odmiany wiciokrzew pomorski:
Odmiana | Barwa kwiatów | Charakterystyka |
|---|---|---|
‘Graham Thomas’ | Kremowo-żółte | Klasyczna odmiana o długim kwitnieniu |
‘Belgica Select’ | Różowo-kremowe | Kwitnie obficie, kompaktowy wzrost |
‘Serotina’ | Purpurowo-kremowe | Późne kwitnienie, do września |
Fragrant Cloud ‘Chojanów’ | Kremowo-białe, różowiejące | Polska odmiana o wyjątkowym zapachu |
Wiciokrzew pomorski to idealny wybór do ogrodów przydomowych, gdzie jego wieczorny zapach tworzy niepowtarzalną atmosferę. Najlepiej rosną w stanowiskach słonecznych lub lekko zacienionych, przy pergolach i altanach, gdzie można w pełni docenić ich walory aromatyczne.
Wiciokrzew przewiercień wyróżnia się niezwykłą cechą morfologiczną – jego górne liście zrośnięte u nasady tworzą charakterystyczne „talerzyki”, z których wyrastają pąki kwiatowe. Ten efekt dekoracyjny jest rozpoznawalny nawet z daleka i nadaje roślinie wyjątkowego uroku.
Wzrost i kwitnienie:
Popularne odmiany jak ‘Inga’ czy odmiana późnokwitnąca oferują nieco zróżnicowaną kolorystykę i terminy kwitnienia. Gatunek ten doskonale sprawdza się przy tworzeniu zielonych ścian na ogrodzeniach i przy ścianach budynków.
Warto wiedzieć, że wiciokrzew przewiercień bywa podatny na mączniak prawdziwy, dlatego należy zapewnić mu przewiewne stanowisko i unikać nadmiernego zagęszczenia pędów. Niskie temperatury zimą nie stanowią dla niego problemu – gatunek jest w pełni mrozoodporny w polskich warunkach.
Lonicera japonica to jedno z najszybciej rosnących pnączy w naszych ogrodach. Roczny przyrost może sięgać nawet 1-2 metrów rocznie w sprzyjających warunkach. W łagodniejszych rejonach Polski zachowuje się jako półzimozielone pnącze, zatrzymując część liści przez zimę.
Charakterystyka gatunku:
Nazwa chińska tego gatunku – „złoto-srebrny kwiat” – doskonale oddaje charakterystyczną cechę: na jednej roślinie jednocześnie widoczne są kwiaty w różnych stadiach rozwoju, od białych po złotożółte.
Znane odmiany:
Odmiana | Cechy szczególne |
|---|---|
‘Halliana’ | Silny wzrost, intensywny zapach waniliowy |
‘Kogel-mogel’ | Efektowne, wielobarwne kwiaty |
‘Purpurea’ | Purpurowe zabarwienie młodych liści |
‘Aureoreticulata’ | Liście z żółtą siatką żyłek |
Wiciokrzew japoński sprawdza się jako pnącze na pergole, ogrodzenia i duże donice z podporą. W chłodniejszych rejonach kraju wymaga stanowisk zacisznych i lekkiej ochrony zimą. Warto pamiętać, że gatunek ten może być ekspansywny – jako roślina okrywowa potrafi szybko rozprzestrzeniać się za pomocą rozłogów.
Dla ogrodników szukających całorocznej zieleni najlepszym wyborem będą gatunki zimozielone. Wiciokrzew henryiego (często spotykany też jako wiciokrzew henry’ego) to zimozielone lub półzimozielone pnącze osiągające wysokość 3-5 metrów.
Cechy wiciokrzewu Henry’ego:
Lonicera henryi to roślina o eleganckim, subtelnym uroku, której główną zaletą jest gęste ulistnienie przez cały rok.
Drugim wartym uwagi gatunkiem jest lonicera acuminata – wiciokrzew zaostrzony. To szybko rosnące zimozielone pnącze cenione szczególnie za odporność na mszyce i inne szkodniki. Oba gatunki idealnie nadają do:
W rejonach o mroźnych zimach zaleca się zabezpieczanie podstawy roślin ściółką i wybór stanowisk osłoniętych od silnych wiatrów.
Mieszańce wiciokrzewów to prawdziwe gwiazdy każdego ogrodu. Wiciokrzew browna, wiciokrzew tellmanna i wiciokrzew heckrotta słyną z wyjątkowo efektownych, długich, tubkowatych kwiatów w intensywnych odcieniach żółci, pomarańczu, czerwieni i różu.
Najpopularniejsze odmiany mieszańcowe:
Odmiana | Barwa kwiatów | Uwagi |
|---|---|---|
‘Dropmore Scarlet’ | Intensywnie czerwone | Bardzo długie kwitnienie |
‘Goldflame’ | Różowo-pomarańczowe, beżowe wewnątrz | Silny zapach |
‘American Beauty’ | Karminowo-czerwone | Odporna na mączniaka |
‘Blanche Sandman’ | Koralowo-różowe | Kompaktowy wzrost |
Te odmiany szczególnie dobrze sprawdzają się jako mocne akcenty kolorystyczne przy pergolach, łukach ogrodowych i wejściach, gdzie kwiaty są dobrze wyeksponowane. Wiele z nich wykazuje odporność na mączniaka prawdziwego, ale potrzebuje dość słonecznego, ciepłego stanowiska, aby w pełni rozwinąć barwy.
Wśród wiciokrzewów znajdziemy także rośliny w formie krzewu – suchodrzewy. Część z nich pełni funkcję stricte ozdobną w ogrodzie, ale suchodrzew jadalny (Lonicera caerulea, znany też jako jagoda kamczacka) oferuje coś więcej – smaczne owoce.
Suchodrzew jadalny – podstawowe informacje:
Badania fitochemiczne wykazują, że jagody suchodrzewu jadalnego zawierają imponujący zestaw związków bioaktywnych: antocyjany, flawonole, kwasy fenolowe i wiele innych substancji o działaniu prozdrowotnym.
Krzewiaste formy wiciokrzewów sadzi się na żyznych rabatach, w szpalerach i niskich żywopłotach, gdzie tworzą gęstą, zieloną strukturę przez większą część sezonu.
Zasada „chłodne korzenie, słoneczne pędy” najlepiej oddaje preferencje większości wiciokrzewów. Te rośliny lubią mieć zacienioną podstawę (np. przez niskie byliny lub ściółkę), ale dobrze doświetlone górne partie, gdzie tworzą się kwiaty.
Światło:
Temperatura i mikroklimat:
Cecha gleby | Optymalne warunki |
|---|---|
Żyzność | Gleba żyzna, próchniczna |
Struktura | Lekko gliniasta, przepuszczalna |
pH | Od lekko kwaśnego do lekko zasadowego (6,0-7,5) |
Wilgotność | Stale umiarkowanie wilgotna, bez zastoin wody |
Problemy do uniknięcia:
W sklepie Zielona Para znajdziesz gotowe podłoża do roślin ozdobnych oraz nawozy wieloskładnikowe i organiczne dopasowane do potrzeb pnączy.
Sadzonki wiciokrzewu w pojemnikach można sadzić od początku wiosny do późnej jesieni, omijając jedynie okresy skrajnych upałów i silnych mrozów. Rośliny z dobrze rozwiniętą bryłą korzeniową szybko przyjmują się w nowym miejscu.
Typ wiciokrzewu | Rozstawa |
|---|---|
Silnie rosnące pnącza (L. japonica, L. periclymenum, L. × brownii) | 80-120 cm |
Mniejsze krzewy suchodrzewu | 50-80 cm |
Przy tworzeniu gęstej ściany | Zmniejsz rozstawę o 20% |
Pielęgnacja wiciokrzewu nie jest skomplikowana, ale regularne zabiegi w pierwszych 2-3 latach przekładają się na bujniejsze kwitnienie i zdrowsze rośliny w kolejnych sezonach.
Wczesnym latem i wiosną:
Przez cały sezon:
Nawozy organiczne nie tylko dostarczają składników odżywczych, ale poprawiają strukturę gleby i wzmacniają odporność roślin na choroby i szkodniki.
Warstwa ściółki 5-8 cm wokół podpór i podstawy roślin:
Polecane materiały: kora sosnowa, zrębki drzewne, kompost, słoma.
W sklepie Zielona Para znajdziesz zarówno nawozy mineralne, jak i organiczne. Nasi doradcy chętnie pomogą w doborze preparatów do konkretnych odmian.
Sposób cięcia wiciokrzewów zależy przede wszystkim od typu kwitnienia – na pędach zeszłorocznych (np. wiciokrzew pomorski) lub na pędach tegorocznych (np. wiele odmian wiciokrzewu japońskiego i część mieszańców).
Przez pierwsze 2-3 lata po posadzeniu:
Kwitnące na pędach zeszłorocznych (np. L. periclymenum, L. caprifolium):
Kwitnące na pędach tegorocznych (np. wiele odmian L. japonica, mieszańce):
Wykonuj przez cały rok, gdy tylko zauważysz:
Szybkie usuwanie porażonych części ogranicza rozprzestrzenianie się chorób.
Co 5-6 lat warto przeprowadzić cięcie odmładzające:
W razie wątpliwości, jak przycinać wiciokrzew, zachęcamy do przesłania zdjęcia rośliny matecznej lub problematycznego okazu – doradzimy odpowiednią metodę cięcia.
Wiciokrzewy należą do roślin dość zdrowych, ale przy niekorzystnych warunkach – suszy, zbyt gęstych nasadzeniach, braku przewiewu – mogą pojawiać się problemy.
Mszyce:
Mączniak prawdziwy:
Inne choroby liści i pędów:
W ofercie Zielonej Pary znajdziesz środki ochrony roślin – zarówno ekologiczne, jak i tradycyjne. W opisach produktów przy wiciokrzewach często pojawia się przypomnienie o możliwości dodania odpowiedniego preparatu do koszyka.
Wiciokrzewy należą do najbardziej wszechstronnych roślin ogrodowych. Od tworzenia romantycznych zakątków, przez zielone ściany, po uprawę na balkonach – możliwości są niemal nieograniczone.
Wiciokrzewy doskonale sprawdzają się jako:
Szybki wzrost i gęste ulistnienie pozwalają uzyskać efekt zielonej ściany już w 2-3 sezony po posadzeniu.
Intensywnie pachnące odmiany warto sadzić:
Wiciokrzew pomorski, Heckrotta i część odmian japońskich wydzielają najsilniejszy zapach wieczorem – to naturalna aromaterapia twojego ogrodu.
Wiciokrzewy świetnie komponują się z innymi pnączami:
Przy konstrukcjach przyściennych można łączyć gatunki o różnych okresach kwitnienia, uzyskując kwitnienie od maja do października.
Niektóre odmiany (zwłaszcza kompaktowe mieszańce i wiciokrzew japoński) dobrze rosną w dużych pojemnikach:
Zachęcamy do odwiedzenia bloga Zielonej Pary po inspiracje aranżacyjne – znajdziesz tam przykłady obsadzenia pergoli wiciokrzewem i różami czy tworzenia naturalnych ekranów.
Większość gatunków wiciokrzewu jest dostatecznie mrozoodporna do uprawy w polskich warunkach klimatycznych. Różnice między poszczególnymi odmianami mogą być jednak znaczące, szczególnie w przypadku form zimozielonych.
Te gatunki bez problemu znoszą polskie zimy i nie wymagają specjalnej ochrony.
Dla wszystkich gatunków:
Dla form zimozielonych:
Dla roślin w donicach:
Przy zakupie sadzonek w sklepie Zielona Para zwracaj uwagę na informacje o mrozoodporności w opisie odmiany. W razie wątpliwości skonsultuj wybór z naszą obsługą.
Choć większość ogrodników sięga po gotowe sadzonki z profesjonalnych szkółek, niektóre gatunki wiciokrzewów można z powodzeniem rozmnażać samodzielnie.
Najprostsza metoda dla amatorów:
Metoda wymagająca więcej uwagi:
Uwaga: Odmiany mieszańcowe lepiej kupować jako gotowe sadzonki z profesjonalnej szkółki – zachowują wtedy wszystkie cechy odmianowe (kolor, wielkość kwiatów, pokrój).
Zielona Para to rodzinna szkółka internetowa specjalizująca się w sadzonkach roślin ozdobnych i owocowych. W naszej ofercie znajdziesz szeroki wybór wiciokrzewów – zarówno sprawdzone klasyki, jak i niezbyt liczne jeszcze na rynku nowości.
Pnącza:
Krzewy:
W jednym miejscu kupisz także:
Zapisz się do newslettera Zielonej Pary, aby otrzymywać informacje o promocjach na sadzonki wiciokrzewów, poradach sezonowych i nowych odmianach pojawiających się w ofercie.
Czy wiciokrzew nadaje się na mały ogród lub balkon?
Tak, pod warunkiem doboru odpowiedniej odmiany. Na niewielkie przestrzenie polecam kompaktowe mieszańce Heckrotta lub Browna oraz mniej ekspansywne odmiany wiciokrzewu japońskiego. Regularne cięcie pozwala kontrolować wzrost. Na balkonach i tarasach sprawdzają się rośliny w dużych donicach (min. 40-50 litrów) z podporą, posadzone w żyznym, przepuszczalnym podłożu z drenażem.
Czy wszystkie wiciokrzewy są trujące?
Większość ozdobnych wiciokrzewów ma owoce trujące dla ludzi – nie należy ich spożywać. Są one jednak bezpieczne dla ptaków, które chętnie się nimi żywią jesienią i zimą. Wyjątkiem jest suchodrzew jadalny (Lonicera caerulea), którego owoce są przeznaczone do jedzenia i cenione za bogactwo witamin oraz przeciwutleniaczy.
Jak szybko rośnie wiciokrzew i kiedy można spodziewać się pierwszego kwitnienia?
Przy dobrych warunkach większość pnących wiciokrzewów przyrasta o 50-150 cm rocznie. Silnie rosnące gatunki jak wiciokrzew japoński czy pomorski mogą przyrastać nawet do 2 metrów rocznie. Pierwsze kwiaty pojawiają się zwykle 1-2 lata po posadzeniu sadzonki z pojemnika. Pełnia kwitnienia następuje zazwyczaj w 3-4 roku od posadzenia.
Jak ograniczyć zbyt ekspansywny wzrost wiciokrzewu japońskiego?
Regularne, coroczne cięcie wczesną wiosną (i ewentualnie lekkie po kwitnieniu) skutecznie ogranicza rozrost. Kontroluj rozłogi i młode pędy wyrastające poza wyznaczony obszar. W skrajnych przypadkach można zastosować bariery korzeniowe lub zdecydować się na uprawę w dużych pojemnikach. Do małych ogrodów warto od razu wybierać mniej agresywne odmiany.
Czy wiciokrzew można uprawiać w cieniu?
W głębokim cieniu wiciokrzew będzie rósł słabiej i znacznie gorzej kwitł – można liczyć jedynie na skromne kwitnienie lub jego brak. Najlepsze efekty uzyskasz w stanowiskach słonecznych lub półcienistych, gdzie pędy są dobrze doświetlone, a podstawa rośliny lekko zacieniona. Zasada „chłodne korzenie, słoneczne pędy” doskonale sprawdza się w praktyce.
