Jeżyny i Maliny
Autor: Wiktor Dąbrówka, ogrodnik od dziecka, współzałożyciel galeriaroslin.pl · Opublikowano: · Zaktualizowano: · 5 min czytania
Dereń jadalny (zwany też dereniem właściwym, Cornus mas) to długowieczny gatunek z rodziny dereniowatych, który w ogrodach rośnie jako rozłożysty krzew lub małe drzewo. To roślina ozdobna i jednocześnie użytkowa – ceniona za owoce o słodko-kwaśnym smaku. Dereń pochodzi z południowej i środkowej Europy oraz zachodniej Azji. Zimą tworzy strukturę ogrodu, a w sezonie wegetacyjnym zachwyca kwitnieniem i owocowaniem.
Polecany wpisDereń – gatunki, uprawa i wykorzystanie w ogrodzie oraz na przetworyCzytaj poradnik →
Jak wygląda dereń? Ma naprzeciwległe, jajowate liście na krótkich ogonkach. Wyróżnia go bardzo wczesne kwitnienie – kwitnie wczesną wiosną, często na przełomie marca i kwietnia, jeszcze przed rozwojem liści. Drobne, żółte kwiaty zebrane są w kuliste baldachy. Pod koniec lata i jesienią dereń ma czerwone owoce (u niektórych odmian żółte), a jego liście jesienią często ładnie się przebarwiają.
Owoce derenia jadalnego są bogate w witaminę C. W medycynie ludowej stosowano je m.in. przy dolegliwościach żołądkowych. W kuchni z owoców robi się przetwory: konfitury, soki, nalewki, galaretki. Świeże owoce mają raczej cierpki smak, a po przemrożeniu lub pełnym dojrzeniu stają się słodsze. To wartościowe owoce, ale nie „cudowna” żywność.
Uwaga: informacje o tradycyjnych zastosowaniach mają charakter ogólny i nie zastępują porady specjalisty.
Kalendarz derenia jadalnego
Owoce zbieraj na bieżąco – dojrzałe łatwo opadają.
Dereń jadalny w skrócie
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Nazwa łacińska | Cornus mas |
| Wysokość | zwykle 3–6 m |
| Kwitnienie | III–IV, przed liśćmi |
| Owoce | czerwone (u niektórych odmian żółte), VIII–X |
| Stanowisko | słońce lub lekki półcień |
| Mrozoodporność | bardzo duża |
Dereń rośnie wolno, ale jest bardzo wytrzymały. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub w lekkim półcieniu, w glebie żyznej, świeżej, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego. Dobrze radzi sobie na glebie gliniastej z domieszką próchnicy; w bardzo ciężkim podłożu warto zadbać o drenaż. Jest bardzo mrozoodporny, znosi zanieczyszczenie powietrza w miastach i okresowe przesuszenia. Nie sadzimy go na terenach podmokłych, gdzie korzenie cierpią na niedobór tlenu.
Derenie do ogrodu
Gatunki ozdobne i owocowe. Przesuń w bok →
Dereń z pojemnika można sadzić od marca do listopada, unikając skrajnych upałów i suszy, a z gołym korzeniem – w marcu–kwietniu lub październiku–listopadzie. Po posadzeniu potrzebne jest regularne, umiarkowane podlewanie; dojrzałe krzewy po ukorzenieniu znoszą krótsze przesuszenia. Wiosenne nawożenie kompostem lub nawozem wieloskładnikowym wspiera młode przyrosty i dobrą kondycję rośliny. W donicach używaj przepuszczalnego podłoża i pamiętaj o regularnym podlewaniu.
Dereń jadalny w Galerii Roślin
Chcesz posadzić dereń jadalny? Przyjedź do Galerii Roślin w Brudzicach – bezpłatnie doradzimy odmianę i miejsce w ogrodzie.
ul. Podgórna 9, 97-565 Brudzice (k. Radomska i Bełchatowa)
tel. 793 037 145
Dereń tnie się oszczędnie – zachowuje luźny pokrój, który dobrze wygląda na rabatach i w naturalistycznych nasadzeniach. W razie potrzeby wykonuje się lekkie cięcie prześwietlające po kwitnieniu lub późną zimą. Zimowanie nie sprawia problemów – dereń jest w pełni mrozoodporny. Młode egzemplarze można ściółkować u podstawy, by chronić korzenie.
W projektach warto rozróżniać gatunki: dereń jadalny to gatunek użytkowy, a zarazem ozdobny. Dereń biały to krzew dekoracyjny o barwnych pędach, a dereń kanadyjski tworzy niskie okrywy. Różne gatunki i odmiany derenia dobrze łączą się w kompozycjach z bylinami, trawami oraz niskimi drzewami i krzewami.
Odmiany różnią się plennością, terminem dojrzewania, barwą i kształtem owoców. Są wśród nich odmiany o żółtych owocach, o owocach większych, słodszych lub bardziej „konfiturowych”. Odmian derenia jadalnego jest coraz więcej, co wpisuje się w trend przywracania starych gatunków owocowych do ogrodów przydomowych.
Ogrodnicy chętnie wybierają m.in. polskie odmiany i selekcje, sprawdzone w naszym klimacie:
Cenione są za plenność, smak owoców i ładny pokrój krzewu.
Przeczytaj też
Więcej poradników o derenia jadalnego. Przesuń w bok →
Warto zwrócić uwagę na:
To tylko przykłady – nowych odmian i lokalnych selekcji pojawia się coraz więcej. Dla ogrodnika oznacza to szeroki wybór: można dobrać roślinę do planowanej funkcji – na deser, przetwory lub nasadzenia typowo ozdobne.
Owoce derenia jadalnego dojrzewają zwykle od końca lata do jesieni (kwiaty pojawiają się bardzo wcześnie wiosną). Z owoców robi się soki, syropy i nalewki, ale też wytrawne dodatki, np. do mięs. Dojrzałe, miękkie owoce można mrozić. Dereń osiąga przeciętnie 3–6 m wysokości (zależnie od cięcia i stanowiska). Ma dużą tolerancję na warunki – sprawdzi się w swobodnych żywopłotach i w sadach przydomowych.
W amatorskiej uprawie dereń najczęściej kupuje się jako gotowe sadzonki. W szkółkach rozmnaża się go m.in. przez sadzonki pędowe i szczepienie na siewkach. Dobry materiał rośnie równo i wcześniej zaczyna owocować. Warto wybierać rośliny z wyraźnie oznaczoną odmianą – łatwiej przewidzieć termin zbioru oraz kształt i barwę owoców.
Dereń świetnie wygląda jako soliter na trawniku, na rabatach mieszanych, w szpalerach i swobodnych żywopłotach. Można go sadzić również w dużych donicach na tarasie, pamiętając o zimowym zabezpieczeniu bryły korzeniowej. Pasuje do traw ozdobnych, bylin i klasycznych roślin owocowych. To krzew odporny – nie ma wygórowanych wymagań, ale najpiękniej odwdzięcza się, gdy dostanie słońce, przepuszczalną glebę i umiarkowaną wilgotność.
Inne krzewy owocowe
Jagody kamczackie, aronie i porzeczki. Przesuń w bok →
Z gołym korzeniem – w marcu–kwietniu lub październiku–listopadzie; z pojemnika – od marca do listopada.
Lekko, po kwitnieniu lub późną zimą, uważając, by nie usuwać pąków kwiatowych.
Tak, jest dość odporny na zanieczyszczenie powietrza.
Tak – to gatunek bardzo mrozoodporny.
Rośnie, ale owocuje słabiej; stanowisko słoneczne daje lepsze plony.
Zwykle od końca lata do jesieni; dojrzałe owoce łatwo opadają, więc warto je zbierać na bieżąco.
Pomocne są katalogi szkółek, lokalne grupy ogrodnicze oraz dobre poradniki, np. opracowania uczelni przyrodniczych. Możesz też zapytać nas – w Galerii Roślin w Brudzicach chętnie doradzimy przy wyborze odmiany.
Dereń jadalny łączy walory smakowe i ozdobne. Daje wczesne, złociste kwitnienie – „słońce” w ogrodzie, gdy wiosna dopiero startuje – a latem i jesienią obfite owoce. Jest odporny, najlepiej rośnie w słońcu, dobrze znosi polski klimat i nie wymaga skomplikowanych zabiegów. Wybierając odmianę z powyższych list, można dopasować termin dojrzewania, barwę i smak owoców do własnych potrzeb. To krzew „na lata”, który wnosi do ogrodu realną wartość: piękno kwiatów, pożytek dla zapylaczy i pełną spiżarnię przetworów.
Krzewy owocowe do ogrodu
Wiktor Dąbrówka – Ogrodnik od dziecka i współzałożyciel galeriaroslin.pl – Galerii Roślin w Brudzicach. Na co dzień w rodzinnej szkółce koło Radomska i Bełchatowa doradza przy doborze roślin i projektach ogrodów. Propagator ogrodnictwa w luźnej formie – prosto, praktycznie i bez zbędnej teorii. Poznaj nas →
Polecany wpisKrzewy owocowe – jakie wybrać, kiedy sadzić i jak o nie dbać?Czytaj poradnik →
